# Studia okultystyczne *Z dodatkiem artykułów z „Lucifera” – przekład z angielskiego* > Pośmiertny wybór artykułów Heleny Bławatskiej z „Lucifera” z lat 1887–1891: okultyzm praktyczny a sztuki tajemne, hipnotyzm, działanie psychiczne i noetyczne, ezoteryczny sens Ewangelii, z trzema dodatkowymi artykułami. Autor: Helena Petrovna Blavatsky Tytuł oryginału: Studies in Occultism Wydanie źródłowe: 1895 (zbiór pośmiertny; artykuły z lat 1887–1891) Przekład z języka angielskiego Dział: Teozofia Wydanie polskie: Ordo Theia Philosophia Adres kanoniczny: https://ordotheia.pl/ksiegi/blavatsky-studia-okultystyczne Czytnik: https://ordotheia.pl/czytaj/blavatsky-studia-okultystyczne Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron; pełna lektura wymaga subskrypcji (https://ordotheia.pl/cennik). ## Czego się dowiesz - Dlaczego według Bławatskiej okultyzm nie jest magią ani zdobywaniem mocy - Czym różni się teozof od ucznia na ścieżce wiedzy tajemnej - Kiedy hipnoza i sugestia stają się dla niej czarną magią - Jak odróżnia działanie psychiczne od noetycznego w polemice z fizjologią - Jak odczytuje Ewangelie jako zapis dawnych misteriów - Dlaczego nazwała swoje pismo „Lucifer”, czyli Niosący Światło ## Artykuły z ostatnich lat *Studia okultystyczne* nie są książką, którą Helena Petrovna Blavatsky ułożyła sama. To pośmiertny wybór jej artykułów, wydawany od 1895 roku w serii niewielkich tomików, a polskie wydanie łączy je w jeden tom i uzupełnia trzema dodatkowymi tekstami z miesięcznika „Lucifer”. Niemal wszystkie pochodzą właśnie z tego pisma, które Blavatsky założyła w Londynie w 1887 roku i prowadziła aż do śmierci w 1891 roku. Każdy artykuł ma w nagłówku datę numeru, co pozwala śledzić, jak w ostatnich latach życia autorka odpowiadała na pytania czytelników, na rozwój psychologii i na spory wewnątrz własnego ruchu. Zachowano też motta, którymi otwierała artykuły, sięgając po Miltona, Cycerona, Bulwera-Lyttona czy współczesnych uczonych, bo już sam ich dobór mówi wiele o intencji tekstu. Jest to więc inny rodzaj tekstu niż *Doktryna tajemna*. Zamiast systematycznego wykładu kosmogonii otrzymujemy krótkie interwencje: odpowiedzi na listy, polemiki z uczonymi i dziennikarzami, objaśnienia pojęć. Dzięki temu tom dobrze pokazuje praktyczną stronę teozofii, to, co Blavatsky uważała za warunki duchowej pracy i za jej zagrożenia. ## Okultyzm to nie magia Tom otwierają dwa artykuły z 1888 roku, które wyznaczają ton całości. „Okultyzm praktyczny” zaczyna się od rozróżnienia: łatwo zostać teozofem, bo wystarczy czyste i niesamolubne życie, umiłowanie prawdy i gotowość pomagania innym; zupełnie czym innym jest wejście na ścieżkę wiedzy tajemnej. Motto artykułu streszcza całe stanowisko: okultyzm nie jest magią ani zdobywaniem mocy, lecz nauką i sztuką życia, której pierwszym krokiem jest ofiara, a drugim wyrzeczenie. Blavatsky podkreśla też ogromną odpowiedzialność nauczyciela, który od chwili przekazania uczniowi jakiejkolwiek mocy bierze na siebie jego błędy aż do inicjacji. Artykuł „Okultyzm a sztuki tajemne”, napisany miesiąc później w odpowiedzi na listy czytelników poruszonych poprzednim tekstem, idzie dalej i odróżnia okultyzm od sztuk tajemnych, czyli od praktyk nastawionych na zjawiska i władzę nad naturą. Takie praktyki autorka uważa w najlepszym razie za uboczne, a w najgorszym za drogę do czarnej magii. Z tego stanowiska wynikają kolejne teksty. „Dobrodziejstwa jawności” bronią zasady, że istnieją tajemnice, które „zabijają”, i nie można ich powierzyć nikomu, kto nie żyje odpowiednim życiem. Artykuł o hipnotyzmie, ułożony jako seria pytań i odpowiedzi, przedstawia go jako nową nazwę dawnej „fascynacji” i „oczarowania”. Autorka wyjaśnia różnicę między hipnozą wywołaną środkami mechanicznymi a działaniem skupionej woli i stawia twardą zasadę: pozbawianie człowieka wolnej woli jest złem, chyba że służy jego dobru, a każda sugestia podszyta osobistym interesem jest czarną magią, świadomą lub nie. „Czarna magia w nauce” zestawia starożytne lecznictwo magnetyczne z ówczesnymi eksperymentami i oskarża naukę o igranie z siłami, których nie rozumie. ## Umysł, mądrość i Ewangelie Środkowa część tomu jest bardziej teoretyczna. „Znaki czasu” z 1887 roku odnotowują rosnące zainteresowanie mistycyzmem w literaturze i nauce. Obszerne „Działanie psychiczne i noetyczne” z 1890 roku polemizuje z fizjologiczną psychologią, która chciałaby sprowadzić umysł do czynności mózgu, i rozróżnia niższe, psychiczne działanie od wyższego, noetycznego, płynącego z boskiej strony człowieka. Artykuł jest zarazem sprzeciwem wobec tych członków Towarzystwa, którzy chcieli dostosować nauki ezoteryczne do nauki nowożytnej. „Umysł Kosmiczny” rozwija ten wątek w skali wszechświata, a „Dwoisty aspekt Mądrości” odróżnia mądrość boską od ziemskiej przebiegłości. Najdłuższym tekstem jest „Ezoteryczny charakter Ewangelii”, w którym Blavatsky odczytuje Nowy Testament jako zapis dawnych misteriów i przeciwstawia historycznego Jezusa ideałowi wewnętrznego Chrystusa. Tom zamykają dwa krótkie wykłady o budowie człowieka: o ciałach astralnych, czyli sobowtórach, oraz o człowieku wewnętrznym. Trzy dodatki pokazują Blavatsky jako redaktorkę: wyjaśnia, dlaczego pismo nazwała „Lucifer”, przywracając imieniu sens „Niosącego Światło”, opowiada dzieje pewnej planety i odpowiada na pytanie, czy piętnowanie bliźnich jest obowiązkiem. ## Jak czytać ten zbiór Najlepiej czytać go nie po kolei, lecz grupami. Kto szuka zasad etycznych i praktycznych, powinien zacząć od dwóch pierwszych artykułów i od tekstu o hipnotyzmie. Kto interesuje się relacją teozofii do nauki, znajdzie najwięcej w „Działaniu psychicznym i noetycznym” i w „Czarnej magii w nauce”. Studium o Ewangeliach wymaga natomiast znajomości języka *Doktryny tajemnej* i jej terminologii, którą autorka przyjmuje tu za oczywistą. Trzeba też pamiętać o ograniczeniach. Blavatsky pisze jako polemistka i redaktorka pisma, a jej argumenty filologiczne, zwłaszcza dotyczące Nowego Testamentu i greckich słów, budzą dziś poważne zastrzeżenia badaczy. Jej obraz nauki odpowiada stanowi z lat osiemdziesiątych XIX wieku i spory, które prowadzi, często dotyczą teorii dawno porzuconych. Mimo to zbiór pozostaje jednym z najprzystępniejszych sposobów, by usłyszeć jej własny głos bez pośrednictwa późniejszych komentatorów, a zarazem poznać rygor, jaki stawiała tym, którzy chcieli od teorii przejść do praktyki.