# Kabała *Jej doktryny, rozwój i literatura – przekład z angielskiego* > Esej Christiana Davida Ginsburga z 1865 roku, w trzech częściach wykładający doktryny kabały, jej rozwój i literaturę; jeden z pierwszych krytycznych przeglądów kabały w języku angielskim, z argumentacją za XIII-wiecznym pochodzeniem Zoharu. Autor: Christian David Ginsburg Tytuł oryginału: The Kabbalah: Its Doctrines, Development, and Literature. An Essay Wydanie źródłowe: 1865 Przekład z języka angielskiego Dział: Kabała Wydanie polskie: Ordo Theia Philosophia Adres kanoniczny: https://ordotheia.pl/ksiegi/ginsburg-kabala Czytnik: https://ordotheia.pl/czytaj/ginsburg-kabala Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron; pełna lektura wymaga subskrypcji (https://ordotheia.pl/cennik). ## Czego się dowiesz - Jak tradycja żydowska opowiadała o anielskim pochodzeniu kabały - Czym są En Sof i dziesięć Sefirot w ujęciu Ginsburga - Jak kabała opisuje preegzystencję i wędrówkę dusz - Jakimi argumentami Ginsburg wiązał Zohar z Mojżeszem z Leónu - Którzy chrześcijańscy myśliciele renesansu i XVII wieku czerpali z kabały - Dlaczego Isaac Myer i okultyści polemizowali z tym esejem ## Uczony z Warszawy w wiktoriańskim Londynie Christian David Ginsburg urodził się w 1831 roku w Warszawie, w rodzinie żydowskiej. Jako młody człowiek przyjął chrześcijaństwo, przeniósł się do Anglii i stał się jednym z najwybitniejszych hebraistów swojego czasu. Jego głównym dziełem życia były badania nad masorą i krytyczne wydanie hebrajskiej Biblii; brał też udział w pracach nad angielską rewizją przekładu Starego Testamentu. *Kabała*, opublikowana w Londynie w 1865 roku, należy do wcześniejszego okresu jego twórczości, gdy ogłaszał zwięzłe eseje o nurtach żydowskiej religijności, w tym także o esseńczykach. Jest to tekst skromny objętościowo, ale ważny. W angielszczyźnie połowy XIX wieku brakowało rzetelnego, opartego na źródłach hebrajskich i aramejskich przeglądu kabały; to, co istniało, pochodziło głównie z tradycji chrześcijańskich kabalistów renesansu albo z łacińskiej *Kabbala denudata* Knorra von Rosenrotha. Ginsburg pisze jako filolog, który zna teksty w oryginale i zna niemiecką naukę o judaizmie. Jego esej stał się na kilkadziesiąt lat jednym z podstawowych odniesień dla angielskich czytelników, w tym także dla okultystów, którzy z jego wnioskami często się nie zgadzali. ## Legenda, doktryna, historia Esej dzieli się na trzy części, odpowiadające trzem członom podtytułu. Część pierwsza otwiera się przypomnieniem, jak wielki wpływ miała kabała na myślicieli chrześcijańskich – od Rajmunda Lullusa, przez Reuchlina, Pica della Mirandolę i Agryppę, po van Helmonta, Roberta Fludda i Henry'ego More'a. Następnie Ginsburg z wyraźną ironią opowiada tradycyjną legendę o pochodzeniu kabały: naukę przekazaną przez Boga aniołom w raju, przekazaną po upadku Adamowi, dalej Noemu, Abrahamowi i Mojżeszowi, spisaną dopiero przez Szymona ben Jochaja w czasach zburzenia Drugiej Świątyni. Po legendzie następuje wykład doktryn: Bóg jako En Sof, nieskończony i niepoznawalny, emanacja dziesięciu Sefirot, ich układ w triady i kolumny, Adam Kadmon, cztery światy, natura i preegzystencja dusz, wędrówka dusz i ich ostateczny powrót do źródła. Ten wykład jest najstaranniej opracowaną częścią eseju. Ginsburg wyjaśnia, że Sefiroty nie są ani częściami Boga, ani tworami zewnętrznymi wobec Niego, lecz sposobami Jego przejawienia, i układa je w trzy triady: intelektualną z Koroną, Mądrością i Rozumem, moralną z Łaską, Surowością i Pięknem oraz materialną, w której Zwycięstwo, Chwała i Fundament prowadzą do Królestwa. Pokazuje też, jak tradycja przedstawiała całość jako postać Pierwotnego Człowieka, w którym każda Sefira odpowiada jednemu członkowi ciała, i jak ten obraz łączył kosmologię z antropologią. Część druga i trzecia przechodzą od systemu do dziejów. Ginsburg śledzi rozwój myśli kabalistycznej od wczesnych tekstów, takich jak *Sefer Jecira*, przez pierwszych średniowiecznych kabalistów, aż do Zoharu i jego recepcji. Omawia także literaturę kabalistyczną i główne postaci, którym tradycja przypisuje kolejne dzieła. W tej części zawiera się najbardziej znana teza eseju: Zohar nie jest dziełem Szymona ben Jochaja z II wieku, lecz kompozycją z końca XIII wieku, związaną z Mojżeszem z Leónu. ## Krytyk, nie zwolennik Stanowisko Ginsburga należy rozumieć jasno. Nie pisze jako kabalista ani jako jej apologeta, lecz jako historyk religii, który chce rozwiać mgłę wokół przedmiotu. Kabałę traktuje z szacunkiem dla jej powagi intelektualnej i wpływu, ale nie uznaje jej roszczeń do starożytności i podkreśla zależność jej spekulacji od filozofii neoplatońskiej. Argumenty za późnym powstaniem Zoharu, które przywołuje – anachronizmy, znajomość średniowiecznych realiów i pojęć, świadectwa o działalności Mojżesza z Leónu – należą do tradycji krytycznej, którą rozwijał również Heinrich Graetz. Właśnie z tego powodu esej wywołał polemiki. W tej bibliotece dobrze to widać na przykładzie *Kabały* Isaaca Myera, który ponad dwadzieścia lat później bronił starożytności pism zoharycznych i wprost polemizował z Ginsburgiem. Kolejne pokolenie badaczy, z Gershomem Scholemem na czele, w zasadniczej kwestii przyznało rację krytykom, choć znacznie pogłębiło i zniuansowało obraz. ## Jak czytać ten esej Księga jest krótka i przejrzysta, dlatego nadaje się na pierwsze, rzeczowe wprowadzenie do pojęć kabały teoretycznej. Kto czytał dotąd tylko okultystyczne opracowania XIX wieku, znajdzie tu perspektywę zupełnie inną: zamiast łączenia Sefirot z Tarotem i astrologią – wykład tego, co mówią same teksty żydowskie. Szczególnie pożyteczne są partie o En Sof i Sefirotach oraz o nauce o duszy. Trzeba jednak pamiętać, że od 1865 roku wiedza o kabale wzrosła ogromnie. Ginsburg nie znał wielu rękopisów, nie wyróżniał dokładnie szkół i nurtów, które dziś się odróżnia, a o kabale luriańskiej i chasydyzmie mówi niewiele. Jego ton bywa protekcjonalny wobec mistyki, co wynika z wiktoriańskiego racjonalizmu i zapewne także z jego własnej drogi religijnej. Najlepiej traktować ten esej jako klasyczny dokument początków krytycznych badań nad kabałą i jako jasny, choć dawny, przegląd jej podstawowych idei.