# Listy Mahatmów do A. P. Sinnetta

*Przekład z angielskiego według wydania A. T. Barkera*

> Listy przypisywane Mistrzom M. i K. H., otrzymywane przez A. P. Sinnetta w latach 1880–1885 i wydane w 1923 roku przez A. T. Barkera w siedmiu sekcjach z dodatkiem; podstawowe i sporne źródło do dziejów i nauk wczesnej teozofii.

Autor: Mahatmowie M. i K. H. (przypisywane); zebrał i wydał A. Trevor Barker
Tytuł oryginału: The Mahatma Letters to A. P. Sinnett from the Mahatmas M. & K. H.
Wydanie źródłowe: 1923 (listy z lat 1880–1885)
Przekład z języka angielskiego
Dział: Teozofia
Wydanie polskie: Ordo Theia Philosophia
Adres kanoniczny: https://ordotheia.pl/ksiegi/listy-mahatmow-do-sinnetta
Czytnik: https://ordotheia.pl/czytaj/listy-mahatmow-do-sinnetta

Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron; pełna lektura wymaga subskrypcji (https://ordotheia.pl/cennik).

## Czego się dowiesz

- Jak A. P. Sinnett otrzymywał listy podpisane przez M. i K. H.
- Jak A. T. Barker ułożył korespondencję w siedem tematycznych sekcji
- Skąd wzięły się nauki o rundach, rasach, kamaloce i dewaczanie
- Jak listy posłużyły do napisania Świata okultnego i Ezoterycznego buddyzmu
- Co ustalił raport Hodgsona i jak oceniano go później
- Jak Mahatmowie rozumieli próbę, uczniostwo i stosunek do zjawisk

## Korespondencja z niewidzialnymi nauczycielami

Zbiór znany jako *Listy Mahatmów* to około stu kilkudziesięciu listów, które Alfred Percy Sinnett, angielski dziennikarz, redaktor dziennika „The Pioneer” w Allahabadzie, otrzymał na początku lat osiemdziesiątych XIX wieku od dwóch nauczycieli nazywanych w teozofii Mahatmami lub Mistrzami: Moryi, podpisującego się M., i Kut Humiego, podpisującego się K. H. Według ówczesnych relacji listy docierały do adresata zwykłą pocztą, przez Helenę Petrovną Blavatsky i jej współpracowników albo w okolicznościach przedstawianych jako cudowne. Sinnett zachował je przez całe życie, a po jego śmierci w 1921 roku, za pośrednictwem wykonawczyni testamentu, trafiły do Alfreda Trevora Barkera, który przepisał je i ogłosił drukiem w 1923 roku. Oryginały znajdują się dziś w zbiorach Biblioteki Brytyjskiej.

Wstęp Barkera, otwierający to wydanie, przypomina tło: Blavatsky twierdziła, że jej nauki pochodzą od bractwa adeptów żyjących w Tybecie, a od roku 1880 pojawiło się świadectwo, które miało to potwierdzać, czyli właśnie listy. Część z nich była skierowana także do Allana Octaviana Hume'a, wysokiego urzędnika brytyjskiego w Indiach, z którym Sinnett przez pewien czas tworzył parę uprzywilejowanych korespondentów.

## Siedem sekcji i ich porządek

Barker ułożył materiał tematycznie, w siedmiu sekcjach, a w obrębie każdej, gdzie się dało, chronologicznie. Sam zaznaczał, że listy prawie nigdy nie były datowane przez nadawców, a daty i miejsca otrzymania dopisywał zwykle Sinnett. Sekcja pierwsza obejmuje tak zwaną serię „Świata okultnego” z lat 1880–1881, czyli listy, z których Sinnett czerpał do książki *The Occult World* (1881). Druga, najobszerniejsza i dla doktryny najważniejsza, gromadzi nauki filozoficzne i teoretyczne z lat 1881–1883: odpowiedzi na długie kwestionariusze Sinnetta i Hume'a o łańcuchach planetarnych, rundach i rasach, o stanach po śmierci, kamaloce i dewaczanie, o naturze zasad człowieka. Na tym materiale Sinnett oparł *Esoteric Buddhism* (1883), pierwszy systematyczny wykład teozofii.

Sekcja trzecia dotyczy próby i uczniostwa: tego, jak nauczyciele oceniali charakter swoich korespondentów, czego od nich wymagali i dlaczego odmawiali dowodów, o które ci prosili. Czwarta mówi o projekcie gazety „Phoenix”, który miał dać Indiom niezależny głos, i o sytuacji politycznej kraju. Piąta dotyczy Loży Londyńskiej i jej konfliktów, z udziałem Anny Kingsford, szósta – spirytyzmu i zjawisk, siódma zawiera listy różne. Dodatek przynosi listy trojga uczniów: samej Blavatsky, T. Subby Rowa i Damodara K. Mavalankara.

## Doktryna w stanie zawiązku

Czytelnik dowie się z tej księgi, jak wyglądała teozofia, zanim stała się systemem. Pojęcia znane z *Doktryny tajemnej* pojawiają się tu po raz pierwszy, często w odpowiedzi na konkretne, czasem nieporadne pytanie, i bywają później przeformułowane. Listy pozwalają śledzić, jak kształtowała się nauka o siedmiu zasadach człowieka, o ewolucji dusz przez kolejne globy i rundy, o losie świadomości po śmierci. Widać też spory: o to, czy Mahatmowie są buddystami, o stosunek do Boga osobowego, który K. H. wyraźnie odrzuca, o sens zjawisk fizycznych w ruchu, który miał być przede wszystkim filozoficzny i etyczny.

Druga warstwa listów jest osobista i bywa najbardziej żywa. Nadawcy upominają, ironizują, tłumaczą się z opóźnień, oceniają ludzi i odmawiają. Wyłania się z nich obraz relacji nauczyciela z uczniem, w której wiedza ma być nagrodą za przemianę, a nie za ciekawość. Ten wątek wpłynął na późniejsze rozumienie uczniostwa w całym ruchu teozoficznym.

## Źródło, wokół którego trwa spór

Trzeba czytać tę księgę ze świadomością, że autorstwo listów jest jednym z najbardziej spornych zagadnień w dziejach ezoteryki XIX wieku. Raport Richarda Hodgsona dla Towarzystwa Badań Psychicznych z 1885 roku uznał je za dzieło Blavatsky, wspomaganej przez współpracowników; w 1986 roku Vernon Harrison, ekspert od dokumentów, opublikował na łamach pisma tegoż Towarzystwa krytykę metod Hodgsona, nie rozstrzygając jednak, kto listy napisał. Do argumentów sceptyków należy sprawa z 1883 roku, gdy w jednym z listów rozpoznano ustęp bliski przemówieniu amerykańskiego spirytysty Henry'ego Kiddle'a. Zwolennicy autentyczności odpowiadali na te zarzuty od ponad stu lat. Historyk może tu tylko opisać stanowiska; wydawca tej księgi nie rozstrzyga sporu, a komentarz nie przypisuje listów ani Mistrzom, ani Blavatsky.

Niezależnie od tego zbiór jest źródłem pierwszej rangi: bez niego nie da się zrozumieć, skąd wzięła się teozoficzna kosmologia, jak powstał *Ezoteryczny buddyzm* i dlaczego Towarzystwo Teozoficzne przeżyło kryzysy połowy lat osiemdziesiątych. Najlepiej czytać go z zeszytem: listy odwołują się do siebie, do pytań, których nie przedrukowano, i do osób, które nie zawsze są przedstawione. Pomocne jest wcześniejsze poznanie podstaw terminologii teozoficznej, do czego sam Barker odsyłał czytelnika, wskazując słowniczek *Klucza do teozofii* i *Słownik teozoficzny*. Obok tego tomu warto mieć pod ręką osobno wydane *Listy do A. P. Sinnetta* samej Blavatsky, przygotowane przez tego samego wydawcę jako dopełnienie.