# Kabała

*Tajemna tradycja Zachodu*

> Kompendium Papusa o kabale w rozszerzonej wersji z 1903 roku: podziały tradycji, wykłady Lévi, Sédira i Guaity o sefirotach, przekład Sefer Jecira, streszczenia Zoharu i obszerne bibliografie.

Autor: Papus (Gérard Encausse)
Tytuł oryginału: La Kabbale (tradition secrète de l'Occident)
Wydanie źródłowe: 1892 (wydanie drugie, rozszerzone, 1903)
Przekład z języka francuskiego
Dział: Kabała
Wydanie polskie: Ordo Theia Philosophia
Adres kanoniczny: https://ordotheia.pl/ksiegi/papus-kabala
Czytnik: https://ordotheia.pl/czytaj/papus-kabala

Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron; pełna lektura wymaga subskrypcji (https://ordotheia.pl/cennik).

## Czego się dowiesz

- Jak Papus dzieli tradycję żydowską i gdzie umieszcza kabałę
- Jak Lévi, Sédir i Guaita różnie wykładają sefiroty i litery
- Jak zbudować tablicę sefirotyczną według klucza Papusa
- Co zawiera Sefer Jecira i jak komentowano ją w okultyzmie
- Dlaczego kabała Papusa jest chrześcijańska i okultystyczna, nie rabiniczna
- Jakie księgi uchodziły za kanon kabały w paryskim okultyzmie

## Antologia zamiast traktatu

*Kabała* Papusa nie jest monografią jednego autora, lecz tomem złożonym z wielu głosów. Gérard Encausse wydał pierwszą wersję w 1892 roku jako stosunkowo skromny szkic, którego najcenniejszą częścią była klasyfikacja ksiąg tradycji i bibliografia. Wstęp otwiera list Adolphe'a Francka, autora głośnej w XIX wieku pracy o kabale i profesora Collège de France, który przyjmuje dedykację i chwali przede wszystkim część bibliograficzną. Ten list ma wymowę strategiczną: młody okultysta zyskuje aprobatę uznanego uczonego i zaznacza, że jego przedsięwzięcie chce uchodzić za poważne.

Polski przekład oddaje drugie wydanie z 1903 roku, które w przedmowie sam Papus opisuje jako gruntownie rozbudowane. Doszły do niego tekst markiza Saint-Yves d'Alveydre'a o tradycji kabalistycznej odczytanej przez jego *Archeometr*, wykład kabały w dziesięciu lekcjach przypisany Éliphasowi Lévi, opracowanie Sédira, studium Stanislasa de Guaity o sefirotach poprzedzone kluczem Papusa do budowy tablicy sefirotycznej, nowy przekład *Sefer Jecira* z komentarzami, streszczenia fragmentów Zoharu, zasady kabały praktycznej, bibliografia Marca Havena i niemal pełny przedruk broszury kawalera Dracha. Książka staje się w ten sposób przekrojem tego, czym kabała była dla paryskiego okultyzmu przełomu wieków.

## Układ czterech części

Część pierwsza porządkuje pojęcia. Papus odróżnia tradycję ustną od pisanej, kabałę od innych działów wiedzy żydowskiej i próbuje pokazać, gdzie w całym gmachu przekazu mieszczą się Talmud, Zohar i *Sefer Jecira*. To najbardziej szkolny fragment tomu i dla wielu czytelników najbardziej użyteczny jako mapa.

Część druga, najobszerniejsza, gromadzi wykłady doktrynalne. Tu czytelnik spotyka hebrajskie litery jako zasady kosmiczne, Imię czteroliterowe i jego rozwinięcia, dziesięć sefirot i ich wzajemne związki, trzy światy oraz zasadę analogii między Bogiem, człowiekiem i wszechświatem. Ponieważ wykład dzielą między sobą różni autorzy, ta sama treść powraca w kilku ujęciach: u Lévi jest bardziej aforystyczna i moralna, u Sédira dydaktyczna, u Guaity spekulatywna. Porównywanie tych ujęć bywa ciekawsze niż każde z nich z osobna.

Część trzecia podaje teksty: *Sefer Jecira* z komentarzami, wypisy dotyczące Zoharu i innych działów tradycji pisanej oraz elementy kabały praktycznej, w której imiona boże służą przywoływaniu geniuszy. Część czwarta to bibliografia skrócona, uzupełniona bibliografią Havena, a tom zamyka tekst Dracha o kabale Hebrajczyków.

## Kabała w służbie chrześcijańskiego okultyzmu

Najważniejsza rzecz, jaką trzeba wiedzieć przed lekturą, dotyczy perspektywy. Papus nie pisze jako historyk judaizmu, lecz jako okultysta, dla którego kabała jest kluczem do „tradycji Zachodu”, a ta – jak mówi w przedmowie – streszcza się w chrześcijaństwie. Przedmowa kończy się odwołaniem do napisu INRI i do Chrystusa jako zbawiciela trzech planów. Jest to postawa zakorzeniona w renesansowej kabale chrześcijańskiej Pica della Mirandoli i Reuchlina, przetworzona przez Lévi i przez francuski okultyzm lat osiemdziesiątych XIX wieku. Obecność Dracha, rabina, który przeszedł na katolicyzm i dowodził zgodności kabały z nauką Kościoła, dobrze tę linię ilustruje.

Z tego wynika, że wiele twierdzeń historycznych tomu jest dziś nie do utrzymania. Papus przyjmuje bardzo dawne pochodzenie przekazu, chętnie łączy kabałę z Egiptem, z tarotem i z misteriami, a jej treść wpisuje w schematy, które sam wypracował w *Traktacie elementarnym wiedzy tajemnej*. Badania XX wieku, przede wszystkim Gershoma Scholema, opisały kabałę jako konkretny nurt mistyki żydowskiej, który ukształtował się w średniowiecznej Prowansji i Hiszpanii, a Zohar jako dzieło powstałe w Kastylii pod koniec XIII wieku. *Sefer Jecira* jest starsza, lecz jej datowanie pozostaje sporne. Czytelnik nie powinien więc traktować tej książki jako źródła wiedzy o judaizmie, tylko jako świadectwo tego, jak okultyzm europejski kabałę rozumiał i wykorzystywał.

## Dla kogo i jak czytać

Tom jest najlepszy dla kogoś, kto zna już podstawowe pojęcia – Drzewo Sefirot, litery, Imię Boże – i chce zobaczyć, w jakiej postaci przeszły one do francuskich zakonów inicjacyjnych, do martynizmu i do Kabalistycznego Zakonu Różokrzyża. Wtedy szczególnie cenne staje się zestawienie Lévi, Guaity i Sédira, a także sam fakt, że Papus przedrukowuje źródła i bibliografie, zamiast tylko je streszczać. Bibliografie są oczywiście przestarzałe, ale pokazują, jakie księgi krążyły w tym środowisku i co uchodziło w nim za autorytet.

Początkującemu warto doradzić kolejność: najpierw przedmowa i część pierwsza dla orientacji, potem wykład w dziesięciu lekcjach, dalej studium o sefirotach, na końcu *Sefer Jecira* czytana powoli, z komentarzami. Rozdziały o kabale praktycznej i o przywoływaniu geniuszy należy czytać jako dokument epoki, w której granice między spekulacją, symboliką a praktyką rytualną były płynne. Kto szuka współczesnego przewodnika po mistyce żydowskiej, powinien sięgnąć po literaturę naukową; kto chce zrozumieć, skąd w zachodniej ezoterii wziął się jej kabalistyczny język, znajdzie tu jedno z głównych ogniw tej historii.