Teozofia · 1923
Listy Mahatmów do A. P. Sinnetta
Przekład z angielskiego według wydania A. T. Barkera
Mahatmowie M. i K. H. (przypisywane); zebrał i wydał A. Trevor Barker
Listy przypisywane Mistrzom M. i K. H., otrzymywane przez A. P. Sinnetta w latach 1880–1885 i wydane w 1923 roku przez A. T. Barkera w siedmiu sekcjach z dodatkiem; podstawowe i sporne źródło do dziejów i nauk wczesnej teozofii.
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.
- Autor
- Mahatmowie M. i K. H. (przypisywane); zebrał i wydał A. Trevor Barker
- Tytuł oryginału
- The Mahatma Letters to A. P. Sinnett from the Mahatmas M. & K. H.
- Wydanie źródłowe
- 1923 (listy z lat 1880–1885)
- Przekład
- z języka angielskiego
- Dział
- Teozofia
- Wydanie polskie
- Ordo Theia Philosophia
Quid disces
Czego się dowiesz
- 1Jak A. P. Sinnett otrzymywał listy podpisane przez M. i K. H.
- 2Jak A. T. Barker ułożył korespondencję w siedem tematycznych sekcji
- 3Skąd wzięły się nauki o rundach, rasach, kamaloce i dewaczanie
- 4Jak listy posłużyły do napisania Świata okultnego i Ezoterycznego buddyzmu
- 5Co ustalił raport Hodgsona i jak oceniano go później
- 6Jak Mahatmowie rozumieli próbę, uczniostwo i stosunek do zjawisk
Commentarius · ok. 3 min lektury
Komentarz do wydania
Korespondencja z niewidzialnymi nauczycielami
Zbiór znany jako Listy Mahatmów to około stu kilkudziesięciu listów, które Alfred Percy Sinnett, angielski dziennikarz, redaktor dziennika „The Pioneer” w Allahabadzie, otrzymał na początku lat osiemdziesiątych XIX wieku od dwóch nauczycieli nazywanych w teozofii Mahatmami lub Mistrzami: Moryi, podpisującego się M., i Kut Humiego, podpisującego się K. H. Według ówczesnych relacji listy docierały do adresata zwykłą pocztą, przez Helenę Petrovną Blavatsky i jej współpracowników albo w okolicznościach przedstawianych jako cudowne. Sinnett zachował je przez całe życie, a po jego śmierci w 1921 roku, za pośrednictwem wykonawczyni testamentu, trafiły do Alfreda Trevora Barkera, który przepisał je i ogłosił drukiem w 1923 roku. Oryginały znajdują się dziś w zbiorach Biblioteki Brytyjskiej.
Wstęp Barkera, otwierający to wydanie, przypomina tło: Blavatsky twierdziła, że jej nauki pochodzą od bractwa adeptów żyjących w Tybecie, a od roku 1880 pojawiło się świadectwo, które miało to potwierdzać, czyli właśnie listy. Część z nich była skierowana także do Allana Octaviana Hume'a, wysokiego urzędnika brytyjskiego w Indiach, z którym Sinnett przez pewien czas tworzył parę uprzywilejowanych korespondentów.
Siedem sekcji i ich porządek
Barker ułożył materiał tematycznie, w siedmiu sekcjach, a w obrębie każdej, gdzie się dało, chronologicznie. Sam zaznaczał, że listy prawie nigdy nie były datowane przez nadawców, a daty i miejsca otrzymania dopisywał zwykle Sinnett. Sekcja pierwsza obejmuje tak zwaną serię „Świata okultnego” z lat 1880–1881, czyli listy, z których Sinnett czerpał do książki The Occult World (1881). Druga, najobszerniejsza i dla doktryny najważniejsza, gromadzi nauki filozoficzne i teoretyczne z lat 1881–1883: odpowiedzi na długie kwestionariusze Sinnetta i Hume'a o łańcuchach planetarnych, rundach i rasach, o stanach po śmierci, kamaloce i dewaczanie, o naturze zasad człowieka. Na tym materiale Sinnett oparł Esoteric Buddhism (1883), pierwszy systematyczny wykład teozofii.
Sekcja trzecia dotyczy próby i uczniostwa: tego, jak nauczyciele oceniali charakter swoich korespondentów, czego od nich wymagali i dlaczego odmawiali dowodów, o które ci prosili. Czwarta mówi o projekcie gazety „Phoenix”, który miał dać Indiom niezależny głos, i o sytuacji politycznej kraju. Piąta dotyczy Loży Londyńskiej i jej konfliktów, z udziałem Anny Kingsford, szósta – spirytyzmu i zjawisk, siódma zawiera listy różne. Dodatek przynosi listy trojga uczniów: samej Blavatsky, T. Subby Rowa i Damodara K. Mavalankara.
Doktryna w stanie zawiązku
Czytelnik dowie się z tej księgi, jak wyglądała teozofia, zanim stała się systemem. Pojęcia znane z Doktryny tajemnej pojawiają się tu po raz pierwszy, często w odpowiedzi na konkretne, czasem nieporadne pytanie, i bywają później przeformułowane. Listy pozwalają śledzić, jak kształtowała się nauka o siedmiu zasadach człowieka, o ewolucji dusz przez kolejne globy i rundy, o losie świadomości po śmierci. Widać też spory: o to, czy Mahatmowie są buddystami, o stosunek do Boga osobowego, który K. H. wyraźnie odrzuca, o sens zjawisk fizycznych w ruchu, który miał być przede wszystkim filozoficzny i etyczny.
Druga warstwa listów jest osobista i bywa najbardziej żywa. Nadawcy upominają, ironizują, tłumaczą się z opóźnień, oceniają ludzi i odmawiają. Wyłania się z nich obraz relacji nauczyciela z uczniem, w której wiedza ma być nagrodą za przemianę, a nie za ciekawość. Ten wątek wpłynął na późniejsze rozumienie uczniostwa w całym ruchu teozoficznym.
Źródło, wokół którego trwa spór
Trzeba czytać tę księgę ze świadomością, że autorstwo listów jest jednym z najbardziej spornych zagadnień w dziejach ezoteryki XIX wieku. Raport Richarda Hodgsona dla Towarzystwa Badań Psychicznych z 1885 roku uznał je za dzieło Blavatsky, wspomaganej przez współpracowników; w 1986 roku Vernon Harrison, ekspert od dokumentów, opublikował na łamach pisma tegoż Towarzystwa krytykę metod Hodgsona, nie rozstrzygając jednak, kto listy napisał. Do argumentów sceptyków należy sprawa z 1883 roku, gdy w jednym z listów rozpoznano ustęp bliski przemówieniu amerykańskiego spirytysty Henry'ego Kiddle'a. Zwolennicy autentyczności odpowiadali na te zarzuty od ponad stu lat. Historyk może tu tylko opisać stanowiska; wydawca tej księgi nie rozstrzyga sporu, a komentarz nie przypisuje listów ani Mistrzom, ani Blavatsky.
Niezależnie od tego zbiór jest źródłem pierwszej rangi: bez niego nie da się zrozumieć, skąd wzięła się teozoficzna kosmologia, jak powstał Ezoteryczny buddyzm i dlaczego Towarzystwo Teozoficzne przeżyło kryzysy połowy lat osiemdziesiątych. Najlepiej czytać go z zeszytem: listy odwołują się do siebie, do pytań, których nie przedrukowano, i do osób, które nie zawsze są przedstawione. Pomocne jest wcześniejsze poznanie podstaw terminologii teozoficznej, do czego sam Barker odsyłał czytelnika, wskazując słowniczek Klucza do teozofii i Słownik teozoficzny. Obok tego tomu warto mieć pod ręką osobno wydane Listy do A. P. Sinnetta samej Blavatsky, przygotowane przez tego samego wydawcę jako dopełnienie.
Tolle, lege
Listy Mahatmów do A. P. Sinnetta
Mahatmowie M. i K. H. (przypisywane); zebrał i wydał A. Trevor Barker
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.