Teozofia · 1902
Człowiek widzialny i niewidzialny
Przekład z angielskiego
Charles Webster Leadbeater
Książka Charlesa Webstera Leadbeatera z 1902 roku o ciałach subtelnych i aurze człowieka według jego jasnowidzenia: plany natury, trzy wylania, dusza grupowa, znaczenie barw oraz barwne plansze aur od „dzikusa” po Adepta.
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.
- Autor
- Charles Webster Leadbeater
- Tytuł oryginału
- Man Visible and Invisible
- Wydanie źródłowe
- 1902
- Przekład
- z języka angielskiego
- Dział
- Teozofia
- Wydanie polskie
- Ordo Theia Philosophia
Quid disces
Czego się dowiesz
- 1Jak Leadbeater opisuje ciała eteryczne, astralne, mentalne i przyczynowe
- 2Czym są trzy wylania i zwierzęca dusza grupowa w jego kosmologii
- 3Co według klucza barw oznaczają poszczególne kolory aury
- 4Jak plansze pokazują nagłe uczucia, stany trwałe i aurę zdrowia
- 5Jak wygląda w tej wizji ciało przyczynowe Adepta
- 6Które założenia książki o rasach i ewolucji są dziś nie do przyjęcia
Commentarius · ok. 3 min lektury
Komentarz do wydania
Atlas aury
Człowiek widzialny i niewidzialny ukazał się w 1902 roku i należy do najbardziej charakterystycznych książek teozofii przełomu wieków. Charles Webster Leadbeater, dawny duchowny anglikański, który w latach osiemdziesiątych XIX wieku związał się z Towarzystwem Teozoficznym i stał się jednym z najbliższych współpracowników Annie Besant, przedstawia w niej opis człowieka takiego, jakim – jak twierdzi – widzi go wyćwiczony jasnowidz. Nie powołuje się na pisma święte ani na tradycję, lecz na własną obserwację; teozofia ma według niego badać budowę i ewolucję człowieka nie jako przedmiot spekulacji, ale jako fakt, który każdy może sprawdzić po odpowiednim przygotowaniu.
Najbardziej znaną częścią książki są barwne plansze. Według noty autora narysował je i pokolorował hrabia Maurice Prozor, a do druku przygotowała panna Gertrude Spink. Frontispis podaje klucz barw: od wysokiej duchowości, czystego uczucia religijnego i miłości do ludzkości po pychę, zazdrość, lęk, chciwość, gniew i zmysłowość. Kolejne plansze pokazują ciało przyczynowe, astralne i mentalne różnych typów ludzi oraz przelotne stany uczuciowe, takie jak nagły wybuch gniewu, lęku czy oddania.
Od planów do Adepta
Dwadzieścia krótkich rozdziałów tworzy wykład uporządkowany od zasad ogólnych do przykładów. Najpierw autor wyjaśnia, jak taką wiedzę się zdobywa, czym są plany natury i na czym polega widzenie jasnowidzące. Następnie omawia wehikuły człowieka – ciało fizyczne z eterycznym, astralne, mentalne i przyczynowe – i przechodzi do kosmologii: do Trójcy oraz trzech wylań boskiego życia, z których dwa pierwsze kształtują materię i formy, a trzecie daje początek indywidualnej duszy ludzkiej. Rozdziały o zwierzęcej duszy grupowej i krzywej wznoszącej opisują, jak życie przechodzi przez królestwa natury, zanim osiągnie stopień człowieka.
Druga połowa książki jest zastosowaniem tej teorii. Po rozdziale o barwach i ich znaczeniu Leadbeater przedstawia kolejno ciała człowieka pierwotnego, człowieka zwyczajnego i człowieka rozwiniętego duchowo, następnie nagłe uczucia i stany trwalsze, aurę zdrowia, a na końcu ciało przyczynowe Adepta jako obraz celu całej ewolucji. Kluczowym pojęciem tej części jest ciało przyczynowe. W ujęciu Leadbeatera to trwały wehikuł jaźni, który przechodzi z wcielenia do wcielenia i powoli rośnie, gromadząc owoce doświadczeń; ciała astralne i mentalne są w każdym życiu budowane od nowa. Różnice między ludźmi okazują się więc przede wszystkim różnicami wieku duszy i stopnia, w jakim to ciało zostało rozwinięte, a nie wyłącznie skutkiem wychowania czy okoliczności. Zasada jest stała: im wyżej rozwinięty człowiek, tym jaśniejsze, czystsze i bardziej uporządkowane barwy jego ciał, im niżej – tym mętniejsze i bardziej chaotyczne. Wraz z Formami myśli, pisanymi wspólnie z Annie Besant, książka ustaliła wizualny język, w którym teozofia i późniejsze ruchy duchowe mówiły o aurze przez cały XX wiek.
Granice świadectwa
Czytelnik powinien wiedzieć, że cały materiał księgi opiera się na relacji jednego człowieka, której nie da się sprawdzić. Leadbeater przedstawia swoje widzenie jako metodę badawczą, ale nie podaje żadnej procedury, którą mógłby powtórzyć ktoś z zewnątrz, a ostateczne potwierdzenie odkłada do chwili, gdy czytelnik sam rozwinie podobne władze. Jego twierdzenia jasnowidzące, tu i w innych pracach, były sporne już wśród teozofów, a niektórzy krytycy w samym Towarzystwie zarzucali mu, że rozbudował i zmienił naukę Bławatskiej. Dla historyka książka jest więc świadectwem tego, jak teozofia wyobrażała sobie człowieka około 1900 roku, a nie opisem obserwacji.
Trzeba też wyraźnie powiedzieć, co się w niej zestarzało. Rozdziały o „dzikusie” i „człowieku zwyczajnym” powtarzają przekonania epoki kolonialnej o hierarchii ras i kultur, ułożonej od ludów „pierwotnych” do cywilizowanych Europejczyków. Teozofia wpisywała je w schemat ewolucji duchowej, co nie czyni ich mniej problematycznymi. Moralizująca symbolika barw – szarość lęku, czerwień gniewu, zieleń zazdrości lub zdolności przystosowania – jest konwencją, którą autor podaje jako fakt natury. Zestarzała się wreszcie fizjologia aury zdrowia, zbudowana na pojęciach z wiedzy medycznej i psychologicznej jego czasów.
Jak czytać
Lektura jest łatwa, a tekst krótki; większą część uwagi przyciągają plansze, które warto oglądać razem z odpowiednimi rozdziałami, bo autor objaśnia je szczegółowo. Najwięcej korzyści przyniesie czytanie porównawcze: obok Klucza do teozofii i Doktryny tajemnej Bławatskiej, by zobaczyć, jak jej abstrakcyjna nauka o zasadach człowieka zmieniła się u Leadbeatera w niemal anatomiczny opis kolejnych ciał, oraz obok późniejszych prac antropozoficznych i nowej duchowości, które przejęły ten obraz.
Człowiek widzialny i niewidzialny jest dla czytelnika interesującego się dziejami teozofii i jej wpływem na kulturę wizualną – także na sztukę abstrakcyjną początku XX wieku, której twórcy znali tę literaturę. Czytany z dystansem, pozwala zrozumieć, dlaczego wizja barwnych ciał duchowych okazała się tak sugestywna i trwała. Czytany jako instrukcja diagnozy charakteru albo zdrowia, wprowadza w błąd.
Tolle, lege
Człowiek widzialny i niewidzialny
Charles Webster Leadbeater
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.