Człowiek – skąd, jak i dokąd

Zapis badań jasnowidzących

Człowiek – skąd, jak i dokąd Annie Besant i Charlesa Webstera Leadbeatera ukazał się w 1913 roku w Adyarze i Londynie. Przedmowa mówi, że jasnowidzenie to nie cudowny dar, lecz „władza utajona we wszystkich ludziach”, i przypomina, że Doktryna tajemna Bławatskiej „jest trwałym przykładem takiego użycia”. Badania prowadzono w Adyarze latem 1910 roku przez pięć wieczorów w tygodniu; autorzy mówili, co widzą, a pani Van Hook i don Fabrizio Ruspoli zapisywali ich słowa. Ponieważ ta sama jednostka gra w dziejach wiele ról, autorzy nadają jej stałe imię, jak aktora Irvinga rozpoznaje się w Makbecie i Fauście – stąd Herakles, Alcyone, Syriusz, Mizar, Mars i Mercury, a w czternastu dodatkach wykazy ich żywotów. Istnienie Hierarchii Okultystycznej przyjmuje się „za rzecz oczywistą”.

Skąd: łańcuchy, rundy i Księżyc

Rozdział I daje najszerszą odpowiedź na pytanie tytułowe: „Człowiek, jako Istota duchowa, wychodzi od Boga i do Boga powraca”. Książka śledzi Promień Boski przez minerał, roślinę i zwierzę aż do człowieka w teozoficznym schemacie siedmiu Łańcuchów i globów od A do G. Te same świadomości są minerałami w pierwszym Łańcuchu, roślinami w drugim, ssakami w trzecim, Księżycowym; jego środkowy glob trwa jako Księżyc, dziś „w istocie trupem”. Księżycowe ssaki przypominają coś „pośredniego między łasicą, mangustą a pieskiem preriowym”, a Herakles w pierwszym ludzkim życiu walczy z innym dzikusem o padlinę. Manu Nasienny przenosi plon ewolucji do następnego Łańcucha; w Łańcuchu Ziemskim rządzi Okultystyczny Rząd, a Manu Rdzenny Vaivasvata pochodzi ze Schematu Wenus.

Jak: Atlantyda i rasa aryjska

Rozdziały VIII–XIII opisują czwartą Rasę Rdzenną. Manu przez pokolenia dobiera najlepsze typy lemuryjskie, by uformować pierwszą podrasę, Rmoahalów. W rozdziale IX Atlantyda dzieli się na wiernych kultowi Słońca, z Białym Cesarzem i Miastem Złotych Bram, i Federację Oduarpy, który zawiera przymierze ze Światem Podziemnym i materializuje na swym ciele metaliczną powłokę, odbijającą broń „jak kolczuga”. Rozdział X przytacza za Scottem-Elliotem opis Miasta Złotych Bram z trzema koncentrycznymi kanałami. Trzy rozdziały Dwie cywilizacje atlantydzkie pokazują przykłady: toltecką w Peru 12 000 lat przed Chr., gdzie rządy były samowładne, bo Władca „był bowiem jedyną osobą, która naprawdę cokolwiek wiedziała”, i turańską w Chaldei 19 000 lat przed Chr. Obie, jak Peru Pizarra i Babilonia archeologów, zostały w upadku podbite przez lud niżej stojący; w Chaldei „głównym czynnikiem życia była tam stanowczo religia”.

Od rozdziału XIV opowieść przechodzi do piątej Rasy. Manu Vaivasvata przez setki tysięcy lat wybiera ludzi „jak przeglądanie stada owiec”, z białego plemienia w górach na północ od Ruty, a jego Brat, Bodhisattwa, później Gautama Budda, zakłada dla nich nową religię. Po katastrofie roku 75 025 przed Chr. lud trafia na Białą Wyspę na Morzu Gobi, a około 60 000 roku przed Chr. rozpoczyna się budowa Wielkiego Miasta, z którego ulic widać Białą Wyspę. W cesarstwie aryjskim wszyscy umieją czytać, a kapłan zwraca się do zamiatacza ulic „jak do brata, jak do równego”. Kolejne rozdziały prowadzą podrasy z czterech górskich dolin: arabską, irańską z Heraklesem przybywającym z Mezopotamii, celtycką ćwiczoną w poezji i muzyce, „typu artystycznego”, i teutońską, wysoką i jasną, której cnoty są „raczej rodzaju praktycznego, kupieckiego i zdroworozsądkowego”. Rozdział XXI kończy tę część zejściem Pnia-Korzenia do Indii około 18 800 roku przed Chr.

Dokąd: kolonia w Kalifornii Dolnej

Część trzecia, jak zaznacza Besant, jest „w całości dziełem mego współpracownika”, przedrukiem z „The Theosophist”. Punktem wyjścia jest widzenie króla Aśoki, którym według autorów był w poprzednim wcieleniu pułkownik Olcott: Mistrz ukazał mu siebie jako Manu szóstej Rasy Rdzennej. Kolonię założą za około siedemset lat Mars i Mercury, Manu i Najwyższy Kapłan nowej Rasy, z ludzi wybranych z Towarzystwa Teozoficznego, a miejscem będzie Kalifornia Dolna, bo krajobrazem najbardziej zbliża się „do naszego ideału Raju”. Religią kolonii jest teozofia, a nauka i religia nie są rozdzielone. W szkołach sale mają barwy i światła dobrane do przedmiotów, duchy natury pobudzają ośrodki mózgu ucznia, a „Wszyscy nauczyciele muszą być jasnowidzami”. Domy nie mają ścian ani narożników, są tylko dachami na filarach. Zakończenie opisuje świat sfederowany przez ponownie wcielonego Juliusza Cezara, który przenosi pieniądze ze zbrojeń na likwidację slumsów.

Epilog przypomina, że to tylko „cal czy dwa” drogi. Ameryka zostanie rozbita, na Pacyfiku wynurzy się nowy kontynent, a po szóstej i siódmej Rasie przyjdą kolejne Rundy i Łańcuchy, aż „wielki Zachowawca spocznie na wielogłowym wężu Czasu”. Książka kończy się słowami: „Pokój wszystkim istotom”. Jest najpełniejszym teozoficznym przykładem dziejów kosmosu i ludzkości odczytanych z pamięci przyrody i opowiedzianych przez losy stale tych samych jednostek.