Tarot · 1889
Tarot Cyganów
Le Tarot des Bohémiens – przekład z francuskiego
Papus (Gérard Encausse)
Traktat Papusa z 1889 roku, który odczytuje tarot jako klucz absolutny wiedzy tajemnej: formuła tetragramu, liczby, trzy septenariusze arkanów, tarot astronomiczny, inicjacyjny i kabalistyczny oraz kurs wróżenia w siedmiu lekcjach.
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.
- Autor
- Papus (Gérard Encausse)
- Tytuł oryginału
- Le Tarot des Bohémiens. Clef absolue de la science occulte
- Wydanie źródłowe
- 1889
- Przekład
- z języka francuskiego
- Dział
- Tarot
- Wydanie polskie
- Ordo Theia Philosophia
Quid disces
Czego się dowiesz
- 1Jak Papus buduje cały tarot na formule Jod-He-Wau-He
- 2Czym są teogonia, androgonia i kosmogonia w układzie arkanów
- 3Od kogo Papus przejął tezę o egipskim i cygańskim rodowodzie
- 4Dlaczego historycy odrzucają dziś legendę o pochodzeniu tarota
- 5Jak wygląda jego kurs wróżenia w siedmiu lekcjach
Commentarius · ok. 3 min lektury
Komentarz do wydania
Młody lekarz i „klucz absolutny”
Tarot Cyganów ukazał się w Paryżu w 1889 roku z podtytułem „klucz absolutny wiedzy tajemnej”. Jego autor, Gérard Encausse (1865–1916), znany pod pseudonimem Papus, miał wtedy dwadzieścia cztery lata, studiował medycynę i był już jednym z najbardziej aktywnych organizatorów francuskiego okultyzmu: rok wcześniej założył miesięcznik L’Initiation, należał do kręgu Kabalistycznego Zakonu Różanego Krzyża Stanislasa de Guaity, a w następnych latach stał się twarzą martynizmu. Książka o tarocie była jednym z jego pierwszych dużych dzieł i zarazem programem: Papus chciał pokazać, że rozproszona dotąd wiedza tajemna daje się ująć w jeden system, a klucz do niego zawiera talia kart.
Przedmowa wymienia poprzedników, na których się opiera: Guillaume’a Postela, Antoine’a Court de Gébelina, Ettéillę, Éliphasa Léviego i Jean-Alexandre’a Vaillanta. Od Court de Gébelina pochodzi przekonanie, że tarot jest zaszyfrowaną księgą egipskich kapłanów, od Vaillanta teza, że przekazali go Europie Cyganie, a od Léviego powiązanie dwudziestu dwóch Wielkich Arkanów z literami alfabetu hebrajskiego. Papus łączy te wątki i dodaje do nich własną konstrukcję liczbową.
Budowa wywodu
Książka ma trzy części. Pierwsza, „Klucz ogólny Tarota”, jest najbardziej spekulatywna. Papus wychodzi od imienia Boga Jod-He-Wau-He i interpretuje cztery litery tetragramu jako cykl: zasada czynna, bierna, ich związek i przejście do nowego cyklu. Następnie omawia ezoteryzm liczb, metodą redukcji teozoficznej sprowadzając je do kilku podstawowych wartości, i pokazuje, jak ten sam czteroczłonowy rytm powtarza się w Małych Arkanach – w kolorach, figurach i kartach liczbowych – oraz w Wielkich Arkanach. Cała talia okazuje się w tym ujęciu jedną maszyną, w której każdy element zajmuje miejsce wyznaczone przez formułę tetragramu.
Część druga dotyczy symboliki. Po rozważaniach o historii i domniemanym pochodzeniu tarota Papus omawia kolejno arkana w trzech septenariuszach, które nazywa teogonią, androgonią i kosmogonią: pierwsze siedem kart ma mówić o Bogu, następne o człowieku, kolejne o świecie, a ostatnie stanowią przejście i syntezę. Opisy kart opierają się na wzorach Léviego i towarzyszą im rysunki Oswalda Wirtha, który w tym czasie przygotowywał własną wersję Wielkich Arkanów. Część trzecia przedstawia zastosowania: tarot astronomiczny, inicjacyjny i kabalistyczny, notatki o autorach piszących o tarocie, kurs wróżenia w siedmiu lekcjach i nawet zasady gry.
Co zostało z tej teorii
Historyczna podstawa książki jest dziś nie do utrzymania. Najstarsze zachowane talie tarota pochodzą z północnych Włoch z XV wieku, gdzie służyły do gry towarzyskiej; nie ma żadnych świadectw ich egipskiego pochodzenia, a nie ma też świadectw, by Romowie mieli z powstaniem kart cokolwiek wspólnego; ich rola jako strażników tarota to dziewiętnastowieczna legenda, której ślad pozostał w samym tytule książki. Także przyporządkowanie arkanów literom hebrajskim jest konstrukcją nowożytną, nieznaną twórcom talii. Papus przedstawia te tezy jako ustalone fakty, a czytelnik powinien traktować je jako element dziejów okultyzmu, nie dziejów tarota.
Zmienia to jednak tylko charakter wartości książki, nie ją samą. Obok pism Léviego Tarot Cyganów należy do tekstów założycielskich nowoczesnego tarota ezoterycznego we Francji, a jego wpływ sięgał daleko poza krąg francuskich okultystów. Pokazuje, jak w końcu XIX wieku próbowano zbudować uniwersalną syntezę wiedzy tajemnej, łączącą kabałę, numerologię, astrologię i symbolikę kart w jeden, rzekomo naukowy system. Jest też cennym świadectwem samego Papusa, który pisał szybko, dużo i chętnie zapożyczał, a mimo to potrafił nadać cudzym pomysłom przejrzysty, dydaktyczny kształt: jego ambicji encyklopedycznej, jego metody kompilacji i jego przekonania, że okultyzm można wykładać jak dyscyplinę akademicką.
Jak czytać tę księgę
Pierwsza część jest najtrudniejsza i najbardziej abstrakcyjna; wymaga cierpliwości do schematów i tabel, a jej logika bywa wymuszona. Kto szuka opisów kart, może zacząć od części drugiej, ale wtedy łatwo przeoczy, że wszystkie interpretacje Papusa wynikają z formuły tetragramu i bez niej tracą spójność. Warto też zwrócić uwagę na rozdział o tarocie astronomicznym, w którym Papus próbuje połączyć arkana z zodiakiem i planetami, oraz na krótkie notatki o poprzednikach, pozwalające zobaczyć, jak sam rozumiał historię swojego przedmiotu. Kurs wróżenia w części trzeciej jest najbardziej praktyczny i najczęściej był wykorzystywany przez późniejszych autorów, choć sam Papus traktował go jako najniższe z zastosowań klucza.
Książka jest przeznaczona dla czytelnika zainteresowanego historią tarota ezoterycznego, francuskim okultyzmem i wpływem Léviego na kolejne pokolenie. Warto czytać ją obok nowszych prac historycznych o pochodzeniu kart, by wyraźnie widzieć granicę między tym, co Papus odkrył w swoich spekulacjach, a tym, co uważał za odkryte w przeszłości. Szczególnie pouczające jest porównanie jego systemu z późniejszymi taliami, choćby Wirtha czy angielskiego Złotego Brzasku, które przyjmowały podobne założenia, a mimo to dochodziły do odmiennych przyporządkowań.
Tolle, lege
Tarot Cyganów
Papus (Gérard Encausse)
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.