Okultyzm · 1891
Traktat metodyczny nauki tajemnej
Przekład z francuskiego
Papus (Gérard Encausse)
Obszerny wykład Papusa z 1891 roku z listem-przedmową Adolphe’a Francka: metoda analogii, doktryna o życiu, człowieku i śmierci, tradycja od Egiptu po wolnomularstwo, magia i dywinacja.
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.
- Autor
- Papus (Gérard Encausse)
- Tytuł oryginału
- Traité méthodique de science occulte
- Wydanie źródłowe
- 1891
- Przekład
- z języka francuskiego
- Dział
- Okultyzm
- Wydanie polskie
- Ordo Theia Philosophia
Quid disces
Czego się dowiesz
- 1Dlaczego Adolphe Franck w przedmowie ograniczył swoją aprobatę dla Papusa
- 2Jak Papus buduje metodę nauki tajemnej na analogii i trójcy
- 3Czym są w jego ujęciu androgonia, psychurgia i plan astralny
- 4Jak przedstawia łańcuch tradycji od Egiptu przez kabałę po wolnomularstwo
- 5Jaką rolę w wykładzie odgrywa Józef Hoene-Wroński
- 6Które tezy historyczne traktatu są dziś uznawane za konstrukcje okultystyczne
Commentarius · ok. 3 min lektury
Komentarz do wydania
Podręcznik okultyzmu fin de siècle
Papus, czyli Gérard Encausse (1865–1916), lekarz z wykształcenia, był w ostatniej dekadzie XIX wieku najbardziej pracowitym organizatorem francuskiego okultyzmu. Redagował miesięcznik „L’Initiation”, założył Niezależną Grupę Studiów Ezoterycznych, współtworzył Zakon Martynistów i wydawał książkę za książką. Traité méthodique de science occulte, ogłoszony w Paryżu w roku 1891, jest najobszerniejszym z jego wczesnych dzieł i próbą zebrania całej wiedzy tajemnej w jeden wykład o naukowym, jak sam chciał, porządku. Polskie wydanie liczy kilkaset stron i jest jedną z największych ksiąg biblioteki.
Frontispis przedstawia Éliphasa Léviego na łożu śmierci, co jest gestem programowym: Papus uważał się za kontynuatora Léviego i chciał uporządkować jego intuicje w system. Tom otwiera list-przedmowa Adolphe’a Francka, filozofa i autora klasycznej pracy o kabale, który wyraźnie zaznacza granice swojej aprobaty. Nie wierzy w naukę tajemną odrębną od zwykłej i od niej wyższą; zgadza się z Papusem tylko wtedy, gdy przez naukę tajemną rozumie się pierwsze, intuicyjne odkrycia oparte na analogii, przechowywane przez tradycję. Ten list jest jednym z najciekawszych elementów książki, bo już na wstępie stawia pytanie, które czytelnik powinien zadawać przez całą lekturę.
Metoda i doktryna
Po wprowadzeniu do studium okultyzmu następują prolegomena o nauce i nauczaniu w starożytności oraz o metodzie nauki tajemnej. Jej podstawą jest analogia: to, co na dole, odpowiada temu, co na górze, a świat, człowiek i Bóg zbudowani są według tych samych praw, wyrażanych przez trójcę i liczby. Papus łączy tu Léviego, Fabre’a d’Oliveta i Saint-Yves’a d’Alveydre’a z językiem przyrodoznawstwa swoich czasów. Wykład ma charakter wyraźnie dydaktyczny: Papus wprowadza pojęcia stopniowo, posługuje się schematami i tablicami, a przykłady bierze zarówno z fizjologii, jak i z dawnych tekstów hermetycznych. Ambicją autora było przekonanie wykształconego czytelnika, że okultyzm jest metodą syntezy, która nie przeczy nauce, lecz porządkuje jej wyniki na wyższym poziomie. Właśnie z tą ambicją polemizuje Franck w przedmowie.
Część pierwsza, doktryna, obejmuje rozdziały o życiu, o człowieku, który Papus nazywa androgonią, o narodzinach, czyli psychurgii, o śmierci i o porozumiewaniu się ze zmarłymi. Ten ostatni rozdział jest zarazem polemiką ze spirytyzmem: Papus nie odrzuca zjawisk, ale przeciwstawia teorii duchów zmarłych naukę o ciele astralnym i istotach planu niewidzialnego. W tych rozdziałach widać też lekarza: Papus chętnie odwołuje się do fizjologii układu nerwowego i krwiobiegu, by zbudować trójdzielny obraz człowieka złożonego z ciała, życia astralnego i ducha. Dzisiejszy czytelnik zobaczy w tym raczej świadectwo ówczesnej medycyny niż trwały model antropologiczny.
Tradycja od Egiptu do lóż
Część druga, najdłuższa, jest historią tradycji. Pierwsza jej połowa prowadzi od nauki Egipcjan i Księgi Rodzaju, czytanej według hebrajskich studiów Fabre’a d’Oliveta, do metodycznego streszczenia kabały. Druga omawia początki chrześcijaństwa, politeizm i gnozę, sposoby przekazywania tradycji, alchemię średniowieczną, wolnomularstwo z legendą o Hiramie, tradycję wschodnią, przeniesienie wiedzy ezoterycznej do Europy i wreszcie historię mistycyzmu według Józefa Hoene-Wrońskiego, polskiego filozofa i matematyka, którego Papus cenił i popularyzował we Francji.
Właśnie ta część wymaga największej ostrożności. Wizja jednej pierwotnej tradycji, przekazywanej z Egiptu przez Mojżesza, kabałę, gnozę, alchemików i loże, jest konstrukcją XIX-wieczną, a nie wynikiem badań historycznych. Twierdzenia o pochodzeniu wolnomularstwa, o egipskich źródłach Księgi Rodzaju czy o ciągłości wtajemniczeń nie znajdują potwierdzenia w źródłach. Rozdziały o kabale i gnozie powielają stan wiedzy sprzed stu trzydziestu lat i mieszają tradycję żydowską z interpretacją okultystyczną. Wartość tej części leży gdzie indziej: pokazuje, jak okultyzm belle époque wyobrażał sobie własną genealogię.
Świat niewidzialny i sposób lektury
Część trzecia zajmuje się widzialnym i niewidzialnym w człowieku, dywinacją na przykładzie chiromancji, naturą niewidzialną i magią oraz tablicami analogicznymi i figurami magicznymi, które mają nauczyć czytelnika samodzielnego objaśniania symboli. Zakończenie zestawia naukę doświadczalną z okultyzmem współczesnym i opisuje drogę wtajemniczenia, w tym działalność grupy założonej przez Papusa. Tom zamyka streszczenie ogólne i słownik głównych terminów.
Książka jest długa, nierówna i miejscami powtarzalna, bo Papus chętnie przytacza obszerne fragmenty innych autorów. Najlepiej czytać ją jako encyklopedię, wracając do poszczególnych działów, a nie jednym ciągiem. Dla historyka idei jest to dokument wyjątkowej wagi: w jednym tomie widać, jak francuski okultyzm około roku 1890 rozumiał siebie, swoje źródła i swój stosunek do nauki. Dla czytelnika szukającego praktyki trzeba dodać, że rozdziały o chiromancji i magii odzwierciedlają przekonania epoki, a nie sprawdzone metody. Słownik końcowy przyda się każdemu, kto czyta innych autorów z kręgu Papusa i Léviego, bo ustala znaczenia terminów, które w tej literaturze bywają używane bardzo swobodnie.
Tolle, lege
Traktat metodyczny nauki tajemnej
Papus (Gérard Encausse)
Bez subskrypcji czytnik pokazuje pierwsze 6% stron. Całość przeczytasz w subskrypcji.