Gematria – praktyczne ćwiczenia

Kabała literalna

Gematria jest pierwszym z trzech działów tego, co Złoty Brzask i jego nauczyciele nazywali kabałą literalną. Samuel Liddell MacGregor Mathers wykłada ją we wstępie do Kabbalah Denudata (1887): kabała literalna dzieli się na gematrię, notarikon i temurę. Gematria zestawia słowa o tej samej wartości liczbowej, bo każda litera hebrajska jest zarazem liczbą; notarikon czyta słowo jako skrót zdania albo składa słowo z pierwszych liter zdania; temura przestawia i zastępuje litery według ustalonych tablic. Wszystkie trzy służą temu samemu: odsłaniają w słowie Pisma i w imieniu boskim treść, której nie widać przy zwykłej lekturze.

W kręgu Złotego Brzasku gematria była narzędziem codziennej pracy. Aleister Crowley ogłosił w ósmym numerze The Equinox (1912) słownik liczb Sepher Sephiroth, w którym hebrajskie słowa i imiona ułożono według wartości od jedności wzwyż; podstawą były notatki Allana Bennetta. Kto zna wartości liter i ma przed sobą taki słownik, może przy każdym imieniu boskim, nazwie sefiry czy słowie z rytuału sprawdzić, z czym łączy je liczba.

Wartości liter

Tablicę wartości przepisuje się ręcznie, aż zapadnie w pamięć. Dziewięć pierwszych liter oznacza jednostki: Alef 1, Bet 2, Gimel 3, Dalet 4, He 5, Waw 6, Zajin 7, Chet 8, Tet 9. Dziewięć kolejnych to dziesiątki: Jod 10, Kaf 20, Lamed 30, Mem 40, Nun 50, Samech 60, Ajin 70, Pe 80, Cadi 90. Cztery ostatnie to setki: Kof 100, Resz 200, Szin 300, Taw 400. Pięć liter ma formy końcowe – Kaf, Mem, Nun, Pe i Cadi; w rachunku zwykłym liczą się jak litery podstawowe, a w rachunku wielkim otrzymują wartości od 500 do 900.

Oprócz wartości zwykłej, zwanej mispar hechrachi, tradycja zna wartość porządkową, w której litery mają kolejne numery od 1 do 22, i wartość małą, mispar katan, która odrzuca zera, tak że Jod i Kof liczą się jak Alef. Przy każdym wyniku zapisuje się, którym rachunkiem został otrzymany.

Ćwiczenia krok po kroku

Na pracę potrzebny jest zeszyt, tablica wartości, słownik hebrajski i słownik liczb. Każdy wpis zaczyna się od słowa zapisanego literami hebrajskimi, wartości rozpisanych litera po literze i sumy; pod spodem zapisuje się słowa o tej samej wartości i ich źródło. Każdy etap powtarza się przez kilka dni.

1. Wybierz słowo, imię boskie albo nazwę sefiry, z którą pracujesz danego dnia, zapisz je literami hebrajskimi według słownika, pod każdą literą wpisz jej wartość i podaj sumę.
2. Policz tetragram JHWH – Jod, He, Waw, He – 10, 5, 6 i 5, razem 26; następnie ahawa, „miłość” – Alef, He, Bet, He – 13, i echad, „jeden” – Alef, Chet, Dalet – także 13. To przykład samego Mathersa; zapisz też, że miłość i jedność dają razem liczbę Imienia.
3. Policz Adonai – Alef, Dalet, Nun, Jod – 65, dodaj do niego 26 i sprawdź, że suma 91 jest wartością słowa amen: Alef, Mem, Nun. Imię pisane JHWH czyta się w modlitwie jako Adonai, a amen zamyka każdą modlitwę; 91 łączy więc Imię pisane, Imię wymawiane i pieczęć modlitwy.
4. Policz pierwsze przykłady Mathersa: literę Szin, 300, i słowa Ruach Elohim, „duch Elohim” – Resz, Waw, Chet, Alef, Lamed, He, Jod, Mem – także 300; potem Metatron – Mem, Tet, Tet, Resz, Waw, Nun – i Szaddaj – Szin, Dalet, Jod – oba po 314. Policz też nazwy sefir: Keter – Kaf, Taw, Resz – 620, Chochma – Chet, Kaf, Mem, He – 73, Bina – Bet, Jod, Nun, He – 67. Zapisz każdą wartość także w rachunku małym.
5. Sprawdź przykład Mathersa z Księgi Rodzaju 49,10: jawo Szilo, „przyjdzie Szilo” – Jod, Bet, Alef, Szin, Jod, Lamed, He – daje 358, tyle samo co Masziach, „Mesjasz” – Mem, Szin, Jod, Chet. Policz też nachasz, „wąż” – Nun, Chet, Szin – i zapisz, że i on daje 358.
6. Policz drugi przykład Mathersa z Księgi Rodzaju 18,2: „a oto trzej mężowie”, we-hine szlosza, daje 701, tyle samo co „to są Michał, Gabriel i Rafał”, elu Michael Gawriel we-Rafael.
7. Przejdź do notarikonu: rozpisz AGLA jako pierwsze litery słów Ata gibor le-olam Adonai, „Ty jesteś potężny na wieki, Panie”, a amen jako skrót słów El melech neeman, „Bóg, Król wierny”.
8. Wykonaj temurę w odmianie atbasz: pierwszą literę alfabetu zamień na ostatnią, drugą na przedostatnią i tak dalej. Zastosuj ją do słowa Szeszach z Księgi Jeremiasza 25,26 i 51,41 i sprawdź, że Szin przechodzi w Bet, a Kaf w Lamed, i że wychodzi Babel.
9. Rozpisz tetragram w czterech wypełnieniach, pisząc każdą literę jej pełną nazwą, i policz sumy: 72, 63, 45 i 52.
10. Przy słowie, z którym pracujesz, znajdź w słowniku liczb słowa o tej samej wartości i zapisz w dzienniku te, których związek ze słowem wyjściowym potwierdza Pismo, imię boskie albo przyporządkowanie Drzewa.

Co pokazują przykłady

Mathers zaczyna wykład gematrii od pojedynczych słów – Szin i Ruach Elohim, echad i ahawa, Metatron i Szaddaj, bo anioł, o którym Bóg mówi: „imię moje jest w nim”, ma liczbę Imienia – a potem przechodzi do gematrii zdań, od Szilo i Mesjasza: słowa Jakuba „nie odejmie się berło od Judy, aż przyjdzie Szilo” mają tę samą liczbę co Mesjasz, i dlatego czytano je jako zapowiedź Mesjasza. Drugi przykład dotyczy trzech mężów, którzy przyszli do Abrahama pod dąb Mamre; liczba zdania wskazuje, że byli to trzej archaniołowie. Wąż o wartości Mesjasza należy do najczęściej przywoływanych równości kabały hermetycznej: wąż, który sprowadził upadek, i Mesjasz, który go odwraca, mają jedną liczbę, tak jak na diagramach Złotego Brzasku wąż mądrości wije się po ścieżkach Drzewa od dołu ku górze.

Wypełnienia Imienia, miluim, mają w kabale własne nazwy. Wypełnienie przez Jod daje 72 i nosi nazwę Aw, przez Alef 45 i nazwę Ma, przez He 52 i nazwę Ban, a wypełnienie mieszane, przez Jod z Alefem w Waw, daje 63 i nazwę Sag. Te cztery liczby wiązała kabała luriańska z czterema poziomami objawienia Imienia; w tradycji hermetycznej łączy się je z czterema światami i czterema literami tetragramu. Ćwiczenie pokazuje przy tym, ile zależy od pisowni: Waw można wypełnić jako Waw-Jod-Waw albo Waw-Alef-Waw, a wynik zmienia się z nią.

Notarikon ma u Mathersa dwie formy. W pierwszej każda litera słowa staje się początkiem słowa w zdaniu; tak pierwsze słowo Biblii, Bereszit, rozkłada się na zdanie: „na początku Elohim ujrzał, że Izrael przyjmie Prawo”. Druga jest odwrotnością pierwszej: z pierwszych lub ostatnich liter słów zdania składa się nowe słowo. Tak z Chochma nistara, „mądrość tajemna”, czyli nazwy samej kabały, powstaje chen, „łaska”, a ze zdania Ata gibor le-olam Adonai – AGLA, formuła wypisywana w pentaklach i kręgach magicznych, którą Mathers nazywa nie słowem, lecz notarikonem zdania. Temura obejmuje oprócz atbaszu także inne tablice zamiany: Mathers wylicza dwadzieścia dwie metody, w których alfabet zgina się na pół i litery tworzą pary, na przykład albat, oraz pisanie słowa wspak, taszrak. Do temury zalicza też kabałę dziewięciu komnat, zwaną od pierwszych grup Ajak Bechar, której Złoty Brzask używał do zamiany imion na liczby i znaki w sigilach. Przykład atbaszu, Szeszach jako Babel, podaje Mathers właśnie przy tej okazji.

Reguły rachunku

Liczy się zawsze słowo hebrajskie, a nie jego przepis łacińskimi literami. Transliteracja gubi różnicę między Kaf a Kof, Tet a Taw, He a Chet, a samogłoski, których w hebrajskiej pisowni zwykle nie ma, wprowadzają litery nieistniejące w oryginale. Słowo, które ma dwie poprawne pisownie, z literą Waw lub bez niej, zapisuje się w obu postaciach i liczy osobno.

Rachunek wielki, z formami końcowymi od 500 do 900, stosuje się do całego słowa albo wcale. Taka sama zasada dotyczy rachunku małego i porządkowego: jedno słowo liczy się jednym rachunkiem, a dwa słowa zestawia się tylko wtedy, gdy oba policzono tak samo.

Każdą wartość z cudzej tabeli liczy się samemu choć raz. Sepher Sephiroth i inne słowniki liczb zawierają błędy druku i rachunku, które przechodzą z wydania do wydania. Wynik zapisany w dzienniku z rozpisaniem litera po literze daje się sprawdzić po latach; sama suma nie daje się sprawdzić wcale.

Gematria w codziennej pracy

Najprościej związać gematrię z pracą, którą wykonuje się danego dnia. Imię boskie, które wibruje się w rytuale, nazwa sefiry, nad którą się medytuje, litera ścieżki – każde z nich staje się materiałem wpisu: litery, wartości, suma, słowa równe i ich źródło. Kwadrans dziennie wystarczy, by po kilku miesiącach wartości liter przychodziły bez zaglądania do tablicy.

Dobrym ćwiczeniem jest też rachunek odwrotny. Zamiast szukać słów o danej sumie, bierze się liczbę związaną z sefirą lub ścieżką – 10 dla Malkut, 32 dla wszystkich ścieżek mądrości, 26 dla Imienia, 65 dla Adonai – i odszukuje w słowniku słowa, które ją dają. Liczba 32 jest zarazem wartością słowa lew, „serce”: Lamed i Bet, ostatnia i pierwsza litera Tory, tworzą serce, a Drzewo ma trzydzieści dwie drogi. Na takich równościach, sprawdzonych literą Pisma i porządkiem Drzewa, buduje się całą wiedzę kabały literalnej.