Świątynia Seta – struktura i stopnie

Kościół, który nie oddaje czci

Temple of Set jest amerykańską organizacją religijną, założoną w 1975 roku przez Michaela A. Aquino i grupę kapłanów, którzy odeszli z Kościoła Szatana Antona LaVeya. Od początku działała jako zarejestrowana w Kalifornii organizacja religijna o statusie niedochodowym, co odróżniało ją od luźnych kręgów okultystycznych i nadawało jej stabilne ramy prawne. Okoliczności rozłamu i teologia The Book of Coming Forth by Night zostały omówione w eseju o samym Aquino; tutaj wystarczy przypomnieć, że spór dotyczył natury stopni, a więc właśnie tej sfery, która stała się kręgosłupem nowej organizacji.

Mimo słowa „świątynia” Setianie nie oddają Setowi kultu. Traktują go jako pierwszą świadomość, która oddzieliła się od bezwładnego porządku natury, i jako wzór dla każdego, kto chce zrobić to samo. Z tej teologii wynika struktura: skoro celem jest samodzielny rozwój jaźni, organizacja nie może być ani zgromadzeniem wiernych, ani szkołą jednego mistrza. Musi być raczej wspólnotą ludzi na różnych etapach tej samej pracy, z jasnymi kryteriami, kto potrafi już uczyć innych.

Pojęciem, które łączy wszystkie poziomy, jest Xeper, egipskie słowo „stawać się”. W literaturze Świątyni wiąże się ono ze Słowem, które Aquino wypowiedział jako mag w 1975 roku. Każdy stopień jest w tym rozumieniu inną skalą tego samego procesu: od pierwszego, nieśmiałego uświadomienia sobie własnej odrębności po odpowiedzialność za kształt całej tradycji.

Sześć stopni Xeper

Świątynia posługuje się sześcioma stopniami, zapisywanymi cyfrą rzymską ze znakiem stopnia. Ich nazwy mają formy męskie i żeńskie, traktowane jako równorzędne:

1. Setianin (Setian, I°) – członek przyjęty do Świątyni na podstawie wniosku, który poznaje jej materiały i sprawdza, czy ta droga jest jego drogą.
2. Adept (II°) – osoba, której opanowanie podstaw pracy magicznej zostało rozpoznane przez kapłaństwo; to właściwy próg wtajemniczenia.
3. Kapłan lub Kapłanka Seta (Priest, Priestess, III°) – stopień, od którego zaczyna się kapłaństwo, a wraz z nim prawo do rozpoznawania adeptów i obowiązek nauczania.
4. Magister lub Magistra Templi (IV°) – kapłan, który rozwinął własną, odrębną szkołę lub aspekt nauki Świątyni.
5. Mag lub Maga (Magus, Maga, V°) – ten, kto wypowiada Słowo, czyli pojęcie przekształcające rozumienie całej tradycji.
6. Ipsissimus lub Ipsissima (VI°) – stopień bardzo rzadki, oznaczający dopełnienie pracy maga.

Nazwy wyższych stopni pochodzą z systemu A∴A∴ Crowleya, ale ich sens jest inny. U Crowleya Magister Templi przekracza Otchłań i rozpuszcza swoje ego; w Świątyni Seta magister przeciwnie, umacnia jaźń na tyle, że może nadać jej trwałą formę w postaci szkoły. To odwrócenie dobrze pokazuje, jak setianizm przejmował język wcześniejszego okultyzmu, wypełniając go własną treścią.

Lista ta, zapisana w punktach, sprawia wrażenie wyraźnej hierarchii, ale w praktyce Świątyni znaczna część członków pozostaje na dwóch pierwszych stopniach przez całe życie i nie uważa tego za porażkę. Stopień adepta jest pełnoprawnym celem pracy: oznacza osobę, która opanowała magię i świadomie kieruje własnym stawaniem się. Wyższe stopnie nie są lepszą wersją adepta, lecz zadaniem wobec innych, którego nie każdy chce się podjąć.

Rozpoznanie zamiast nadania

Najważniejszą zasadą tego systemu jest to, że stopnie się rozpoznaje, a nie nadaje. Kandydat nie zdaje egzaminu z wiedzy ani nie odbywa ceremonii, po której automatycznie staje się adeptem. Kapłani, którzy go znają, stwierdzają, że przemiana już nastąpiła: że dana osoba rzeczywiście pracuje magicznie, rozumie, co robi, i bierze odpowiedzialność za swoje stawanie się. Ceremonia, jeśli się odbywa, jest potwierdzeniem faktu, a nie jego przyczyną.

Taka formuła ma swoje ryzyko, bo opiera się na osądzie ludzi. Świątynia stara się je ograniczać przez to, że rozpoznanie wymaga udziału osób z wyższych stopni i jest sprawą wspólnoty, a nie jednego przywódcy. Według opisów członków pierwszy stopień ma charakter próbny: kto przez dłuższy czas nie podejmuje pracy prowadzącej do drugiego, przestaje być członkiem. Dokładne terminy i procedury zmieniały się na przestrzeni dziesięcioleci i nie zawsze były publikowane.

Kapłaństwo Seta, obejmujące stopnie od trzeciego wzwyż, stanowi zaplecze organizacji. Kapłani prowadzą grupy lokalne, piszą materiały, odpowiadają na pytania nowych członków i uczestniczą w rozpoznawaniu adeptów. Nie są pośrednikami między człowiekiem a bogiem, bo takiego pośrednictwa teologia Świątyni nie przewiduje. Są raczej starszymi kolegami w pracy, która każdego obowiązuje osobiście.

Rozpoznanie wyższych stopni przebiega według tej samej logiki, ale w węższym gronie. O uznaniu kogoś za magistra decydują ci, którzy sami już ten stopień posiadają, a stopień maga wiąże się z przyjęciem przez Świątynię nowego Słowa jako części jej nauki. Dlatego magów jest niewielu, a każdy z nich zostawia trwały ślad w doktrynie.

Rada, pylony i zakony

Władzę administracyjną sprawuje Rada Dziewięciu (Council of Nine), złożona z członków kapłaństwa. Rada wybiera arcykapłana lub arcykapłankę, którzy reprezentują Świątynię i czuwają nad jej nauczaniem, oraz osobę odpowiedzialną za sprawy organizacyjne. Pierwszym arcykapłanem był Aquino; funkcję tę pełnili później także inni, między innymi pisarz Don Webb w latach 1996–2002. Rozdzielenie roli nauczyciela od roli zarządcy miało zapobiec temu, co założyciele uznali za błąd dawnej organizacji: skupieniu całej władzy w ręku jednej osoby.

Podstawową jednostką lokalną jest pylon, nazwany od monumentalnej bramy świątyń egipskich. Pylon skupia członków z jednego regionu, prowadzi spotkania, wspólne rytuały i dyskusje, a kieruje nim osoba co najmniej drugiego stopnia, określana jako strażnik (Sentinel). Członkowie spotykają się także na dorocznych zjazdach ogólnych, zwanych konklawe, na których odbywają się wykłady, warsztaty i rytuały.

Osobną warstwę tworzą zakony (Orders), czyli wewnętrzne szkoły założone przez magistrów. Każdy zakon rozwija jedną dziedzinę albo jedną tradycję: znany od lat osiemdziesiątych Zakon Trapezoidu zajmuje się ezoteryką germańską i estetyką grozy, inne skupiają się na mitologii egipskiej, na magii runicznej, na symbolice wampira czy na filozofii. Członkostwo w zakonie jest dobrowolne i dostępne przeważnie od drugiego stopnia, a jego przełożonego nazywa się wielkim mistrzem. Ta struktura pozwala Świątyni łączyć wspólny rdzeń doktryny z dużą różnorodnością praktyk.

Członkostwo w Świątyni jest dostępne wyłącznie dla osób pełnoletnich, a organizacja nie prowadzi aktywnego werbunku: kandydat sam zgłasza się z wnioskiem, często po latach lektury. Od członków oczekuje się przestrzegania prawa, a materiały wewnętrzne wyraźnie odcinają się od przemocy i od działań, które mogłyby szkodzić innym. Te zasady są w dużej mierze odpowiedzią na podejrzliwość opinii publicznej, z którą Świątynia musiała się mierzyć od lat osiemdziesiątych, ale wynikają też z jej teologii: jaźń, która ma się rozwijać, potrzebuje stabilnego życia, a nie konfliktu z otoczeniem.

Izolowana inteligencja w codziennej pracy

Program nauki Świątyni wyrasta z pojęcia, które Aquino nazywał izolowaną inteligencją. Ludzka świadomość ma być w tym ujęciu czymś nienaturalnym: nie wytworem kosmosu, który po śmierci do niego wraca, lecz odrębnym ośrodkiem, zdolnym do trwania i wzrostu. Droga Lewej Ręki oznacza w tym słowniku nie zło, lecz świadome umacnianie tej odrębności zamiast dążenia do zjednoczenia z całością.

Nowy członek otrzymuje podstawowy zbiór tekstów, nazywany The Crystal Tablet of Set, oraz obszerną listę lektur, obejmującą filozofię, historię religii, psychologię, egiptologię i literaturę. Wewnętrzny biuletyn i materiały przeznaczone dla kolejnych stopni pozwalają śledzić prace innych członków. Aquino rozróżniał magię czarną mniejszą, działającą przez wpływ psychologiczny na ludzi i sytuacje, oraz większą, która zmienia subiektywny świat maga, a przez niego oddziałuje na świat zewnętrzny. Obie traktowano jako narzędzia Xeper, nie jako cel sam w sobie.

Codzienna praca jest więc w dużej mierze indywidualna: lektura, pisanie, medytacja, samodzielnie układane rytuały i staranne obserwowanie zmian we własnym życiu. Godłem organizacji jest Pentagram Seta, odwrócony pentagram w kręgu, który członkowie noszą jako znak przynależności. W odróżnieniu od wielu zakonów inicjacyjnych Świątynia nie przekazuje gotowego zestawu rytuałów obowiązujących wszystkich; dostarcza raczej ram i towarzystwa, w których każdy buduje własną praktykę.

Charakter rytuałów setiańskich dobrze ilustrują wcześniejsze teksty samego Aquino. Jeszcze w czasach Kościoła Szatana napisał on do The Satanic Rituals LaVeya (1972) obrzędy znane jako The Ceremony of the Nine Angles i The Call to Cthulhu, łączące geometrię, język wymyślony przez Lovecrafta i wyobrażenie istot starszych niż człowiek. W Świątyni Seta takie teksty nie są obowiązującą liturgią, lecz przykładami tego, jak można konstruować rytuał jako dzieło wyobraźni i woli. Członek uczy się z nich formy, a nie przepisu.

Co wiadomo, a co twierdzi Świątynia

Nazwy stopni, istnienie Rady Dziewięciu, pylonów i zakonów oraz zasada rozpoznawania stopni są dobrze udokumentowane, zarówno w publikacjach Świątyni, jak i w badaniach religioznawców. Opisy organizacji można znaleźć między innymi w pracach poświęconych współczesnemu satanizmowi, na przykład w The Invention of Satanism (2016) Asbjørna Dyrendala, Jamesa R. Lewisa i Jespera Aagaarda Petersena. Badacze zwracają uwagę, że Świątynia należy do najbardziej intelektualnych organizacji drogi Lewej Ręki i że jej członkowie są zwykle ludźmi wykształconymi, często piszącymi.

Do twierdzeń samej Świątyni należą natomiast realne istnienie Seta, jego udział w powstaniu ludzkiej świadomości i przekonanie, że jaźń może osiągnąć nieśmiertelność dzięki pracy nad sobą. Te tezy są jądrem setiańskiej religii i nie podlegają weryfikacji historycznej. Historyk może jedynie stwierdzić, że zbudowana wokół nich struktura okazała się trwała: Świątynia przetrwała śmierć założyciela w 2019 roku i nadal działa według zasad sformułowanych w latach siedemdziesiątych.