A∴A∴ – struktura stopni i praktyka

Zakon bez świątyni

A∴A∴ to zakon magiczno-mistyczny założony w 1907 roku przez Aleistera Crowleya i George'a Cecila Jonesa, dawnych członków Złotego Brzasku. Skrót rozwija się zwykle jako Argenteum Astrum, Srebrna Gwiazda, choć sami założyciele nie podali jednego, oficjalnego rozwinięcia, a trzy kropki w trójkąt są znakiem zapożyczonym z wolnomularstwa. Najważniejszymi tekstami opisującymi jego budowę są One Star in Sight, esej dołączony przez Crowleya do Magick in Theory and Practice (1929), oraz Liber 185, zwany Liber Collegii Sancti, który zawiera zadania i przysięgi poszczególnych stopni.

Od zakonu, z którego wyszli założyciele, A∴A∴ różni się przede wszystkim formą. Nie ma lóż, świątyń ani wspólnych zgromadzeń. Według One Star in Sight członek zna z zasady tylko jedną osobę stojącą wyżej, swego przełożonego, oraz tych, których sam wprowadził. Łańcuch nauczania biegnie od ucznia do ucznia, a każdy stopień nadaje się po stwierdzeniu, że wykonano jego zadanie. Ten układ chronić miał przed dwiema chorobami Złotego Brzasku, które Crowley obserwował z bliska: przed sporami o władzę w świątyniach i przed awansem za samą wiedzę książkową. Nawet obrzęd towarzyszący przejściu do stopnia Neofity ma w tym systemie formę, którą można odprawić samemu: Liber Pyramidos przekształca złotobrzaskowy dramat wejścia w światło w rytuał samoinicjacji. Wspólnota zakonna istnieje więc nie w przestrzeni, lecz w czasie – jako ciąg relacji między kolejnymi pokoleniami uczniów i nauczycieli.

Trzy zakony i jedenaście stopni

A∴A∴ dzieli się na trzy zakony, nazwane symbolicznie od kolorów i godeł. Zakon Zewnętrzny nosi w tekstach skrót G.D., czyli nazwę Złotego Brzasku, Zakon Wewnętrzny – R.C., Róża i Krzyż, a najwyższy – S.S., od Silver Star, Srebrnej Gwiazdy. Zapis stopni naśladuje formułę złotobrzaskową: pierwsza liczba oznacza stopień, druga sefirę, ale ich nazwy rozkładają się inaczej, bo Neofita stoi tu w Malkut, a stopień Theoricusa znika. Kolejność od dołu jest następująca:

1. Probationer (0°=0□) – stopień próby, przed Drzewem.
2. Neophyte (1°=10□) – Malkut.
3. Zelator (2°=9□) – Jesod.
4. Practicus (3°=8□) – Hod.
5. Philosophus (4°=7□) – Necach.
6. Adeptus Minor (5°=6□) – Tiferet.
7. Adeptus Major (6°=5□) – Gewura.
8. Adeptus Exemptus (7°=4□) – Chesed.
9. Magister Templi (8°=3□) – Bina.
10. Magus (9°=2□) – Chochma.
11. Ipsissimus (10°=1□) – Keter.

Między zakonami stoją dwa ogniwa, które nie są zwykłymi stopniami. Dominus Liminis, „pan progu”, łączy Zakon Zewnętrzny z Wewnętrznym, tak jak Portal w Złotym Brzasku. Babe of the Abyss, „dziecię Otchłani”, nie ma właściwie żadnego miejsca na Drzewie: jest stanem przejścia przez Otchłań między Chesed a Bina. Przed stopniem Probationera stoi wreszcie Student, który jeszcze nie należy do zakonu, ale czyta zalecone księgi i zdaje z nich egzamin.

Zadania Zakonu Zewnętrznego

One Star in Sight opisuje każdy stopień jednym, zwięzłym zadaniem i ta zwięzłość jest najbardziej charakterystyczną cechą systemu. Probationer ma rozpocząć dowolnie wybrane praktyki i przez rok prowadzić ich dokładny zapis. Wybór metody należy do niego; obowiązkowa jest tylko systematyczność i dziennik, który na końcu roku ocenia przełożony. Neofita ma osiągnąć panowanie nad planem astralnym, czyli nad wizją i podróżą w wyobraźni prowadzoną według ustalonych reguł. Zelator ma odnieść pełny sukces w asanie i pranajamie, nieruchomej postawie i kontroli oddechu, oraz zacząć studiować formułę Krzyża Różanego. Practicus ma dopełnić swego wykształcenia intelektualnego, zwłaszcza w kabale. Philosophus ma dopełnić wykształcenia moralnego i zostaje poddany próbie oddania zakonowi. Dominus Liminis wreszcie ma okazać biegłość w pratjaharze i dharanie, czyli w wycofaniu uwagi od zmysłów i w skupieniu jej na jednym przedmiocie.

Podręcznikami tej drogi są instrukcje ogłaszane w The Equinox. Liber E vel Exercitiorum uczy postawy, oddechu, obserwacji myśli i prowadzenia dziennika; Liber O vel Manus et Sagittae – rytuałów odpędzenia i pracy w wizji. Z oddaniem, sprawdzanym u Philosophusa, wiąże się zwykle Liber Astarte vel Berylli o mistyce miłości do wybranego bóstwa. Crowley ułożył też Liber III vel Jugorum, ćwiczenie w panowaniu nad mową, czynem i myślą, w którym za każde złamanie przyjętego ślubu zalecał nacinanie sobie ramienia. Tę praktykę trzeba opisywać wyłącznie historycznie i nie wolno jej naśladować: ten sam cel – natychmiastowe uświadomienie sobie uchybienia – osiąga się bezpiecznie, zapisując każde złamanie ślubu w dzienniku i zatrzymując się na chwilę ciszy. Przy ćwiczeniach oddechowych z Liber E rozsądek nakazuje zaczynać ostrożnie, bez forsowania wstrzymań oddechu, i przerwać przy zawrotach głowy.

Liber 185 dodaje do tego wymiar zobowiązań. Każdy stopień ma tam własną przysięgę i listę obowiązków, wśród których wraca motyw odpowiedzialności za tych, którzy stoją niżej: kto przeszedł próbę, ma pomagać tym, którzy ją zaczynają. Zasada ta realizuje ideę łańcucha. Zakon istnieje o tyle, o ile ktoś uczy kogoś, a nie dlatego, że gdzieś znajduje się budynek z jego godłem.

Dziennik jako miejsce pracy

Na co dzień praca w A∴A∴ toczy się w dzienniku. Probationer składa przysięgę, że będzie dążył do naukowego poznania natury i mocy własnej istoty, i od tej chwili zapisuje każde ćwiczenie. Liber E podaje, co ma zawierać wpis: datę i godzinę, miejsce, stan zdrowia i pogodę, rodzaj praktyki, czas jej trwania i rezultat, także wtedy, gdy rezultatem jest tylko roztargnienie albo senność. Rekord nie ma być pamiętnikiem uczuć, lecz protokołem doświadczenia, który pozwala przełożonemu i samemu uczniowi dostrzec, co działa, a co jest złudzeniem.

Przełożony czyta dziennik, komentuje go i na tej podstawie decyduje o dopuszczeniu do kolejnego stopnia. Taki układ przenosi ciężar z obrzędu na samodzielność. Kandydat Złotego Brzasku mógł przejść kilka stopni, słuchając przemów i ucząc się tabel; adept A∴A∴ musi wykazać, że coś przez określony czas robił i że potrafi o tym rzetelnie zdać sprawę. Crowley uważał tę metodę za zastosowanie zasady naukowej do mistyki: doświadczenie duchowe miało być powtarzalne, opisane i sprawdzalne, przynajmniej w tym sensie, w jakim sprawdzalny jest dobrze prowadzony protokół laboratoryjny. Zakon nie obiecuje więc oświecenia, lecz wymaga dokumentacji, a ocena tego, czy praktyka przyniosła cel, zostaje sprawą ucznia i jego przełożonego.

Adeptat i to, co za Otchłanią

W Zakonie Wewnętrznym zadania przestają dotyczyć technik, a zaczynają dotyczyć samego celu pracy. Adeptus Minor ma osiągnąć Wiedzę i Rozmowę ze Świętym Aniołem Stróżem – formułę zaczerpniętą z przekładu Księgi Abramelina i dla Crowleya równoznaczną z poznaniem prawdziwej woli. Adeptus Major uzyskuje ogólne panowanie nad magią praktyczną, choć jeszcze bez pełnego jej zrozumienia. Adeptus Exemptus doprowadza wszystko to do doskonałości, po czym staje przed wyborem: albo zatrzyma się przy swoich osiągnięciach, co tekst nazywa drogą Brata Lewej Ręki, albo wyrzeknie się wszystkiego, łącznie z poczuciem własnego ja, i jako Babe of the Abyss przejdzie przez Otchłań.

Opisy stopni Srebrnej Gwiazdy mają już inny charakter niż program nauki. Magister Templi ma „pielęgnować ogród” swoich uczniów i osiągnąć pełne zrozumienie wszechświata; Magus osiąga mądrość i ogłasza swoje Słowo; o Ipsissimusie tekst mówi tylko, że jest ponad tym wszystkim i poza pojmowaniem niższych stopni. Te opisy należy czytać jako wyraz doktryny zakonu o kresie drogi mistycznej, a nie jako sprawozdania z czegoś, co da się sprawdzić z zewnątrz. Crowley przypisywał sobie kolejno stopnie Magistra Templi i Magusa, ale była to jego własna deklaracja, zgodna z logiką systemu, w którym stopień potwierdza się samemu przed przełożonym albo, na szczycie, przed sobą.

Co jest pewne, a co należy do twierdzeń zakonu

Pewne są teksty: lista stopni, ich zapis i zadania, klasyfikacja instrukcji na klasy od A do E według stopnia autorytetu, zasada pracy indywidualnej. Pewne jest także to, że system od początku działał na niewielką skalę, a jego historia składa się raczej z biografii pojedynczych uczniów niż z dziejów instytucji. Do twierdzeń samego zakonu należy natomiast teza, że A∴A∴ nie została założona w 1907 roku, lecz jest wiecznym, niewidzialnym bractwem, którego zewnętrznym wyrazem były wcześniej inne szkoły, w tym Złoty Brzask, oraz przekonanie, że Zakon Srebrnej Gwiazdy tworzą mistrzowie, którzy przeszli Otchłań.

Po śmierci Crowleya w 1947 roku łańcuch przełożonych rozgałęził się i dziś kilka niezależnych linii twierdzi, że przechowuje nieprzerwaną sukcesję. Spór ten nie dotyczy jednak samej budowy zakonu, bo wszystkie strony opierają się na tych samych tekstach. Właśnie w tym tkwi trwałość systemu: drabina stopni opisana w One Star in Sight jest na tyle precyzyjna, że może służyć jako program pracy także temu, kto nie należy do żadnej z linii – pod warunkiem, że czyta ją uważnie i nie myli opisu celu z jego osiągnięciem.